T.C. Sağlık Bakanlığı
İstanbul Yakacık
Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi

18 Kasım Avrupa Antibiyotik Farkındalık Günü


ÇOCUKLARDA AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI

       Sağlığın temini, temel bir insan hakkıdır. Devletler bunu temin etmekle yükümlüdür. Bu amaçla yaptıkları sağlık harcamaları arasında ilaçlar önemli bir yer tutmaktadır. Yüksek ilaç harcamaları sosyal güvenlik kurumlarına ağır bir yük getirmekte, geri ödemede ciddi sorunlara yol açmaktadır. Bu yüzden akılcı ilaç kullanımı 1985 te ilk kez DSÖ tarafından gündeme getirilmiştir.Kişilerin hastalığına ve bireysel özelliklerine göre; Uygun ilacı, Uygun sürede,  Uygun dozda, En düşük maliyetle kolayca sağlayabilmeleri olarak tanımlanmaktadır.

ANTİBİYOTİKLER

      Antibiyotikler, bakteriyel enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde kullanılan ve insan sağlığı açısından çok büyük öneme sahip ilaçlardır. Enfeksiyon hastalıkları günümüzde önemini devam ettiren, erken tanı ve akılcı bir antibiyotik seçimiyle genellikle tedavide başarının sağlandığı bir alandır. Gerek toplum gerekse hastanede kazanılan enfeksiyon hastalıkları  gereksiz kullanım,  yanlış antibiyotik seçimi, yanlış doz ve/veya yol gibi akılcı olmayan antibiyotik kullanımı sonucunda tedavi edilememekte, sonuçta hasta kaybıyla bile sonuçlanabilmektedir.

Akılcı bir şekilde uygulanan antibiyotik tedavisi

▫ Sağ kalım,

▫ Komplikasyonların ve kronikleşmenin önlenmesi,

▫ Hastalık şiddet ve süresinin kısaltılması açısından önemli katkı sağlar.

         

Uygun olmayan antibiyotik kullanımı; hastanın ilaç yan etkileriyle zarar görmesine, mali kayıplara ve tüm dünya için tehdit oluşturucu bir boyuta ulaşan antibiyotiklere karşı direnç gelişiminin artmasına katkı yapmaktadır.

       Hekime başvuran bir hastada ayırıcı tanıda bir enfeksiyon hastalığı da düşünülmüşse, tedavide antibiyotiklerin yeri olup olmadığı iyice düşünülmeli ve antibiyotik kullanımının akılcı olması için bir takım  sorular her antibiyotik reçeteleme öncesinde yanıtlanmalıdır.

1- Antibiyotik kullanmak gerekli midir?

Antibiyotik tedavisi ya patojen etkenin gösterildiği veya üretildiği durumlarda veya  enfeksiyon kuşkusu varlığında (ampirik) ya da profilaksi amacıyla verilir. Profilaksi amacıyla antibiyotik kullanımı istismar edilmemeli, belirlenen ve kabul edilen durumlarda uygulanmalıdır:  infektif endokardit riski taşıyanlarda yapılacak bazı girişimlerde (en sık örnek diş çekimi),  meningokok ve H.influenzae menenjitli olanların temaslılarında profilaktik antibiyotik kullanımı gereklidir.

2. Laboratuvar tetkikler ve mikrobiyolojik inceleme için uygun örnekler alındı mı?

Antibiyotik kullanımı öncesinde uygun örnekler alınmalı ve gereksiz antibiyotik kullanımını önlemek için gerekli incelemeler yapılmalıdır.

3. Olası etkenleri nelerdir?

• Uygun antibiyotik tedavi için olası enfeksiyonun yeri belirlenmeli ve enfeksiyon yapan olası etkenlerin ne olabileceği düşünülmelidir.

Yaş

▫ Altta yatan hastalık

▫ Seyahat öyküsü

▫ Hastaneye yatış öyküsü mevcudiyeti göz önünde bulundurulmadır.

4. Hangi antibiyotik seçilecek?  

Tercih yaparken  enfeksiyonun yeri (doku penetrasyonu-konsantrasyonu), etkenin direnç durumu (varsa bolgedeki ab duyarlılık sonucu),  fiyat, konağın alerjik olması, toksisite gibi değisik özellikler analiz edilmelidir.

5. Kombine antibiyotik tedavisi gerekli midir?

Antibiyotikler, hayatı tehdit eden enfeksiyonlar (sepsis, endokardit vb) ,polimikrobik enfeksiyonlar (intraabdominal, aspirasyon), direnç gelişimini önlemek (tbc vb) , İlaç toksisitesinin azaltılması  sinerji sağlamak (enterekok endokarditi) gibi bazı durumlarda birleştirilerek verilmek zorunda kalınabilir.

6. Tedavi esnasında dikkate alınması gereken önemli konak faktörleri var mıdır?

Yaş,  Gebelik, Bağışıklık durumu, Böbrek ve/veya karaciğer yetmezliği varlığı ve  Genetik özellikler dikkate alınır.

7-Antibiyotiğin uygun dozu nedir?

Antibiyotikler enfeksiyonun yeri, kişinin yaş ve kilosu dikkate alınarak mutlaka uygun dozda verilmelidir.  Antibiyotiklerin uygun dozda (yeterli olan en düşük doz) verilmesi  yan etki,  süperenfeksiyon gelisim riski ve tedavi maliyetleri üzerinde etkilidir.  

8- Tedavi sırasında antibiyotik değiştirilmeli midir?  

Antibiyotik etkinliğini izlemenin en ucuz yolu klinik yanıt takibidir.  Antibiyotiklerin klinik ve bakteriyolojik etkinliği tutulan sisteme göre bir kaç günde açığa çıkar. Antibiyotik kullanımı sonrasında hasta daha kötüye gitmediği takdirde bazı semptomların devam etmesi antibiyotik değişimi için gerekçe olamaz.

9. Tedavinin süresi nedir?

Antibiyotikler uygun etki ve direnç gelişimini önleme açısından belirlenen bir süreyle verilmelidir. Antibiyotik kullanım süresini belirlemede; hastanın kliniği, akut faz reaktan yanıtları da göz önüne alınmalıdır. Antibiyotik tedavisine cevapsızlık durumunda hasta yeniden değerlendirilmelidir.

      Başta uygunsuz ve gereksiz kullanımları sonucu gelişen direnç nedeniyle etkilerini önemli oranda kaybetmişlerdir.  Mikroorganizmalar kullanılan antibiyotiklere karşı er ya da geç direnç kazanmaktadır. Gelişen direnç günümüzde bütün insanlığı tehdit edecek düzeydedir. Çok ilaca karşı dirençli kökenlerle gelişen hastane enfeksiyonları hastanede kalışı ve ölüm oranlarını artırmakta ve çok fazla ek maliyete neden olmaktadır. Günümüzde sadece hastane kökenleri değil toplumdan kazanılmış kökenlerde de direnç önemli oranlarda artmakta bu olay sorunu daha da büyütüp ciddi boyutlara taşımaktadır.

Sonuç olarak; akılcı antibiyotik ve ilaç kullanmanın yerleştirilmesi için, tıp eğitimi veren kurumların,  hekimlerin,  eczacıların ve  hastaların bu konuya daha fazla önem vermeleri gerekmektedir.


Uzm. Dr. Mahmut Kara